در دنیای گوهرشناسی، مرز میان «گوهرسنگ طبیعی» و «آزمایشگاهی یا سنتتیک » گاهی به باریکی یک تار مو میشود. یکی از پیشرفتهترین و جنجالیترین روشهای بهسازی سنگهای قیمتی، روش نفوذ یا دیفیوژن (Diffusion) است. این فرآیند، در واقع نوعی جراحی شیمیایی روی سنگ است تا آنچه طبیعت در طی میلیونها سال از سنگ دریغ کرده، در عرض چند روز به دست آید.
بهسازی نفوذ سطحی با استفاده از تیتانیوم
دیفیوژن چیست؟ (به زبان ساده)
تصور کنید یک تکه یاقوت یا سافایر کمرنگ دارید که در بازار ارزش چندانی ندارد. در روش نفوذ، این سنگ را همراه با مواد شیمیایی رنگزا (مثل اکسید تیتانیوم یا آهن) در دمای بسیار بالا (نزدیک به نقطه ذوب سنگ) قرار میدهند. در این حالت، اتمهای رنگزا راه خود را به درون ساختار کریستالی سنگ باز میکنند و رنگ سنگ را از سطح به داخل تغییر میدهند.
بیشتر بخوانید:
بهسازی پر کردن شکستگی (fracture-filling treatment)
بهسازی سنگ های قیمتی به روش روغنکاری (Oiling)
بهسازی یاقوت با حرارت دادن
آزوتیک (Azotic): پیشگام در بهسازی سطحی
انواع روشهای نفوذ
این تکنیک به دو دسته اصلی تقسیم میشود که تفاوت قیمت آنها در بازار زمین تا آسمان است:
نفوذ سطحی (Surface Diffusion): در این روش، رنگ فقط مانند یک پوسته نازک روی سطح سنگ مینشیند. اگر سنگ دوباره تراش داده شود یا خراش عمیقی بردارد، رنگ اصلی و اولیه از زیر آن نمایان میشود.
بهسازی نفوذ سطحی با تیتانیوم و ویژگی های آن
نفوذ عمیق یا بریلیوم (Lattice/Beryllium Diffusion): این روش که در اوایل دهه ۲۰۰۰ بازار یاقوت را تکان داد، از عنصر «بریلیوم» استفاده میکند. اتمهای بریلیوم به قدری ریز هستند که تا عمق سنگ نفوذ میکنند و رنگ را به طور کامل تغییر میدهند.
بهسازی نفوذ عمیق با بریلیوم و ویژگی های آن
چرا شناخت این روش مهم است؟
نکته کلیدی اینجاست: سنگی که با روش نفوذ رنگ شده، بسیار ارزانتر از سنگ طبیعی با همان رنگ است. بسیاری از خریداران آماتور، یاقوتهای سرخ یا سافایر بسیار خوشرنگی را با قیمتهای وسوسهکننده میخرند، غافل از اینکه این زیبایی مدیون بهسازی دیفیوژن یا نفوذ لایه ای است. از این بهسازی برای تولید پدیده ی ستاره در گوهرسنگ ها نیز استفاده می شود.
راههای تشخیص
تست غوطهوری: اگر سنگ را در مایعی با ضریب شکست بالا قرار دهید، در سنگهای نفوذ سطحی، لبههای سنگ تیرهتر از مرکز آن به نظر میرسند (تمرکز رنگ در لبهها).
تغییر رنگ در تراش: اگر سنگ دیفیوژن شده را دوباره پولیش دهید، ممکن است لکههای بیرنگ روی آن ظاهر شود.
لکه های بی رنگ بر روی یک سنگ با بهسازی دیفیوژن سطحی
بررسی آزمایشگاهی: تشخیص نفوذ بریلیوم عملاً بدون دستگاههای پیشرفته مثل طیف سنجی جرمی (Mass Spectrometry) غیرممکن است.
نتیجهگیری
نفوذ لایهای به خودیِ خود یک “کلاهبرداری” نیست، بلکه یک “تکنولوژی بهسازی” است. مشکل زمانی ایجاد میشود که فروشنده این حقیقت را کتمان کند. در دنیای حرفهای ها،بیان نوع بهسازی هنگام فروش گوهرسنگ، شرط اول اخلاق است.
نظرات کاربران