پژوهشگران دریافتند که کمربند سیارکی منظومهٔ شمسی، میان مدارهای مریخ و مشتری، برخلاف تصور گذشته، ساختاری ایستا و پایدار نیست — بلکه بهآرامی در حال از دست دادن ماده است.
منشاء و وضعیت فعلی
منطقهٔ سیارکی میان مریخ و مشتری، در آغاز منظومهٔ شمسی، از مواد خامی تشکیل شد که میتوانستند سیارهای تازه پدید آورند. اما گرانش عظیم مشتری مانع این فرایند شد و مجموعهای پراکنده از سنگها و غبار پدید آمد که امروزه آن را کمربند سیارکی مینامیم.
با وجود گسترهٔ عظیمش، جرم کل این کمربند تنها حدود سه درصد جرم ماه است و در فضای میان دو سیاره پخش شده است. پژوهشهای جدید نشان میدهد که این کمربند، بهجای پایداری، در حال فرسایش و کاهش جرم است.
چرا در حال تغییر است؟
- گرانش شدید مشتری باعث ایجاد مناطق نوسان مداری میشود که مسیر سیارکها را ناپایدار میکند و برخی از آنها را یا به سمت درون منظومه میفرستد، یا به بیرون از کمربند.
- علاوه بر آن، برخوردهای پیدرپی بین سیارکها باعث خرد شدن برخی از آنها میشود و ذرات ریز حاصل از این برخوردها به تدریج تبدیل به گرد و غبار میشوند.
یافتههای جدید
تیمی از اخترشناسان به سرپرستی خولیو فرناندز از دانشگاه جمهوری اروگوئه، با مدلسازی دقیق مدارها، نشان دادهاند که کمربند سیارکی در حال از دست دادن جرم است. طبق این پژوهش، هر ساله حدود ۰٫۰۰۸۸ درصد از مواد فعال کمربند از بین میرود.
اگر این نرخ کاهش را به گذشته برگردانیم، تخمین زده شده است که حدود ۳٫۵ میلیارد سال پیش، کمربند سیارکی ممکن بوده حدود ۵۰٪ پرجرمتر بوده باشد و نرخ کاهش ماده حدود دو برابر امروز بوده است.
حدود ۲۰ درصد از این مواد به شکل سیارکها و شهابسنگها به سمت نواحی داخلی منظومه، از جمله زمین، حرکت میکنند.
اما ۸۰ درصد باقیمانده به گرد و غبار بسیار ریزی تبدیل میشود که در امتداد مسیر خورشید پراکنده است. همین ذرات علت پدیدهای هستند که در آسمان پیش از طلوع خورشید دیده میشود — نوری محو و مخروطیشکل که به آن نور منطقهالبروج (Zodiacal Light) یا صبح کاذب گفته میشود.
نوری محو و مخروطیشکل که به آن نور (Zodiacal Light) یا صبح کاذب گفته میشود.
این پدیده با چشم غیرمسلح هم قابل مشاهده است، بهویژه در آسمان تاریک کویرها، و بازتابی از همان ذرات غباری است که از کمربند سیارکی سرچشمه میگیرند.
منشأ برخی از شهابسنگهای زمین
یکی از نمونههای شاخص پیوند میان کمربند سیارکی و زمین، سیارک ۴ وِستا (۴ Vesta) است. پژوهشهای طیفی و ایزوتوپی نشان دادهاند که این سیارک منبع اصلی گروهی از شهابسنگها به نام HED است — شامل هاواردیت (Howardite)، یوکریت (Eucrite) و دیوژنیت (Diogenite).
سیارک ۴ وِستا (۴ Vesta)
ترکیب این شهابسنگها دقیقاً با دادههای فضاپیمای Dawn از سطح وِستا همخوانی دارد. در واقع، برخوردهای بزرگ در کمربند سیارکی، تکههایی از وِستا را جدا میکند که بعدها وارد مدار زمین شده و به صورت شهابسنگ به سطح آن میرسند.
پیامدها برای زمین و منظومهٔ شمسی
این یافتهها نشان میدهند که:
- نرخ برخورد اجرام آسمانی با زمین در طول زمان کاهش یافته، چون منبع آنها یعنی کمربند سیارکی بهآرامی تحلیل میرود.
- مطالعهی این روند به ما کمک میکند خطرات احتمالی آینده را پیشبینی کنیم و مأموریتهای فضایی ایمنتری طراحی کنیم.
- کمربند سیارکی برخلاف نامش، سیستمی زنده و پویا است که در محو شدن و از بین رفتن است.
بیشتربخوانید:
شناسایی شهاب سنگ آکندریتی HED در ایران
گزارش اولیه شناسایی شهاب سنگ NL004 در ایران، اولین شهاب سنگ اکندریتی از سیارک وستا
کشف یک شهاب سنگ آکندریتی از سیارک وستا
شهاب سنگ مریخی
نتیجهگیری
کمربند سیارکی یادگاری از دوران آغازین منظومهٔ شمسی است؛ اما این یادگار با گذر زمان در حال محو شدن است. سیارکهایی چون ۴ وِستا که منشأ شهابسنگهای HED هستند، هنوز زمین را تحتتأثیر قرار میدهند، در حالی که غبار حاصل از برخوردهای بیپایانشان، آسمان سحرگاهی ما را با نور منطقهالبروج یا همان صبح کاذب(فجر کاذب) روشن میکند.
در حقیقت، کمربند سیارکی روایتگر توازن میان ویرانی و زایش است — جایی که هر برخورد، غباری تازه خلق می کند و هر ذره، ردّی از تاریخ منظومهٔ شمسی را در خود دارد.
منابع:
Our Solar System’s Asteroid Belt Is Slowly Disappearing — LiveScience
نظرات کاربران