سنگ چرت که در میان زمینشناسان به عنوان یکی از سختجانترین سنگهای رسوبی شناخته میشود، داستانی فراتر از یک تکه سنگ معمولی دارد. این سنگ که از تجمع میکروکریستالهای کوارتز در اعماق دریاها شکل گرفته، به دلیل ساختار بسیار متراکم و پیوندی که با سیلیس دارد، در برابر فرسایش و خرد شدن مقاومت عجیبی از خود نشان میدهد. همین ویژگی باعث شده تا پس از میلیونها سال، وقتی سایر سنگهای اطرافش در اثر باد و باران از بین رفتهاند، چرت به صورت قلوهسنگهایی صیقلی و تیره در دل بیابانها یا بستر رودخانهها باقی بماند و خودنمایی کند.
سنگ چرت در ایلینوی آمریکا
چرتهای رادیولاریت در کالیفرنیا، ایالات متحده
ریشهشناسی و نامگذاری
نام این سنگ ریشه در واژگان کهن دارد و برخی معتقدند از کلمه “Celt” به معنای ابزار سنگی گرفته شده است، اما در ادبیات زمینشناسی، واژه Chert به طور اختصاصی برای توصیف سنگهای سیلیسی غیرقابلتورق به کار میرود.
ابزار سنگی ساخته شده از سنگ چرت
جالب است بدانید که در زبان فارسی و متون قدیمی، انواع تیره این سنگ را با نام سنگ چخماق یا حجرالنار میشناختند که به خاصیت جرقه زدن آن اشاره داشت. در واقع “چرت” یک اصطلاح علمی کلی است که شامل انواع مختلفی از سنگ ها از جمله،٫ سنگ فلینت (Flint) میشود.
چرا با شهابسنگ اشتباه گرفته میشود؟
دلیل اصلی این سوءتفاهم همیشگی، ظاهر فریبنده چرت در محیطهای بیابانی است. فرآیندی به نام “جلای بیابانی”(Desert varnish) میتواند لایهای نازک، سیاه و براق از اکسید منگنز روی سطح چرت ایجاد کند که شباهت بینظیری به پوسته گداخته شهابسنگها دارد.
فرآیندی “جلای بیابانی”(Desert varnish) در استرالیا
فرآیند جلای بیابانی بر روی سنگ چرت که از نظر ظاهری آن را شبیه به پوسته ی سوخته شهاب سنگ کرده است
همچنین، سنگ چرت هنگام شکستن، لبههایی تیز و منحنی ایجاد میکند که در ترکیب با صیقل خوردگیهای طبیعی، چشمان غیرمتخصص را به سمت احتمال فضایی بودن سنگ سوق میدهد. وزن حجمی این سنگ نسبت به سنگهای آهکی مجاورش بیشتر است و همین سنگینی نسبی، جویندگان شهابسنگ را در تشخیص دچار خطا میکند.
چرت در کجا یافت میشود؟
این سنگ در پهنه وسیعی از کره زمین یافت میشود و یافتن آن محدود به نقطه جغرافیایی خاصی نیست. به طور کلی، چرت در لایههای سنگ آهک و گچ به صورت نودل (Nodule) یا لایههای پیوسته یافت میشود.
نودل چرت در سنگ آهکی در ترکیه
بیشتر بخوانید:
کندریت CI در خاک ماه شناسایی شد
معرفی سنگهای آندزیتی
کاربرد شهاب سنگ ها
مقایسه سنگهای فلسیک و مافیک
از آنجایی که چرت منشأ دریایی دارد، در مناطقی که در گذشتههای دور زیر آب بودهاند، شانس پیدا کردن آن بسیار بالاست.به همین دلیل در ایران، دامنههای رشتهکوه البرز و زاگرس و به ویژه مناطق کویری مرکز ایران سرشار از این سنگ هستند. همچنین در کف رودخانههایی که از میان سازندهای رسوبی عبور میکنند، به دلیل مقاومت بالای چرت، این سنگها به وفور به صورت قلوهسنگهای گرد و صیقلی دیده میشوند. از آنجایی که چرت منشأ دریایی دارد، در مناطقی که در گذشتههای دور زیر آب بودهاند، شانس پیدا کردن آن بسیار بالاست
منابع و مراجع (References)
Geology.com: Chert: Rocks, Types and Formation
Mindat.org: Chert Mineral Data and Localities
Britannica: Chert – Sedimentary Rock
Meteorite-Identification: Meteorwrongs – Rocks that look like meteorites
نظرات کاربران