غار باستاني كلماكره به عنوان يكي از پديده هاي جذاب استان لرستان در 12 كيلومتري غرب پلدختر واقع شده است . در زبان لري “كلما كره ” يعني غاري كه محل زندگي كـل وحشي بوده و درخت انجير آن را فرا گرفته است . اين غار در ارتفاعات كوه «ملَه» و بر فراز دشت دره باغي واقع شده است . پيشاني غار 50 متر جلوتر از پايين دهانه آن است همين دليل اين غار از ديدرس پنهان است. اين غار در اثر فرايندهاي انحلال و كارستي شدن سنگ هاي آهكي زاگرس چين خورده، تشكيل شده است كه در درون آن ساختارهاي طبيعي با شكوه و زيبايي تشكيل شده است . تالارها، دهليزها و شكاف هاي بسيار ايجاد شده در غار فضايي اسرار آميز به آن داده به گونهاي كه هر ببيننده اي را به تحسين وا مـي دارد . در ايـن غار آثار زيادي از ايران باستان به دست آمده است كه زينت بخش موزه هاي مهم دنيا مي باشند .

واژگان كليدي : لرستان،پلدختر، غار كلماكره ،كارستي شدن .

مقدمه

مناطق گسترده اي از ايران شامل كوه هاي زاگرس، البرز و ايران مركزي از سنگ هاي كارستيک تشكيل شده است . اين سنگ ها با توجه به اقليم خشك و نيمه خشک ايران منبع بسيار مهم تامين آب شرب شهرها و روستاهاي ايران مي باشد . از طرفي اغلب مخازن هيدروكربور (نفت و گاز ) ايران در كارست قرار دارد و بسياري از معادن نقره،سرب،روي و بوكسيت نيز در سنگهاي كارستيک مي باشد .غار يكي از مهم ترين اشكال ژئومورفولوژي كارست بوده كه علاوه بر جاذبه هاي
توريستي و گردشگري ، از ديدگاه علمي نيز بسيار حائز اهميت مي باشند . در واقع نهشته هاي درون غار ، شناسنامه سنگ هاي در برگيرنده خود بوده كه تمامي وقايع ثانويه زمين شناسي را در خود ثبت نموده است. لذا امروزه غارها از نگاه بسياري از پژوهشگران علوم زمين ، محيط زيست ، علوم جانوري و گياهي ، آب و هوا شناسي ، معدن ، باستان شناسي و بسياري از علوم ديگر مورد توجه مي باشد. استان لرستان در غرب ايران با قرار گرفتن در ناحيه زاگرس داراي تعداد 1863 غار بوده كه در اين ميان 250 مورد از آنها شناسايي و 163 مورد ثبت گرديده است.قريب به اتفاق اين غاره در سنگ هاي آهكي و تعداد محدودي در سنگ هاي آذرين و يخچال هاي طبيعي اين استان تشكيل شده اند[ 3 ] . غار باستاني كلما كره در شهرستان پلدختر يكي از غارهاي شگفت انگيز و معروفترين غار لرستان در سطح
كشور و جهان مي باشد.اين غار در تاريخ 22 مرداد 1384 با شمار ه ثبت 13119 بهعنوان يكي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده است [ 4و1 ]. بسياري از اشياي تاريخي و ارزشمند اين غار به عنوان يكي از 6 گنجينه بزرگ كشف شده در جهان ياد ميكنند كه امروزه زينت بخش موزههاي معتبر داخل و خارج كشور مي باشند [ 4و2 ] .

راه‌هاي دسترسي و موقعيت جغرافيايي

از نظر مختصات جغرافيايي اين غار داراي طول جغرافيايي 25 37 47 و عرض جغرافيايي 43 11 33 مي باشد و ارتفـاع آن از سـطح دريـا 1270 متـر اسـت . بـراي دسترسي به غار از مسير پلدختر و از طريق جاده شوسه ای كه در حاشيه شمالي رودخانه كشكان است ، پس از طي 12 كيلومتر روستاي دره باغ قـرار دارد و از ايـن روستا تا دهانه غار مسيري كوهستاني است كه بايد پياده طي شود(شكل 1)

شكل : 1 موقعيت جغرافيايي و راه دسترسي به ناحيه مورد مطالعه

بحث

اين غار به طور تصادفي توسط يك شكارچي محلي در پاييز سال 1368 كشف شد كه تا سال 1384 كه به ثبت رسيد مورد هجوم و تخريب غارتگران ميراث فرهنگي قرار گرفت.كوه آهكي ملِّه كه غار باستاني كلماكره در يال جنوبي آن قرار گرفته و داراي روندي شرقي – غربي مي باشد از غرب شهرسـتان پلـدختر آغـاز شـده و بـا انحرافي اندک ازغار كلماكره در سمت شرقي يكي از آخرين دره های صخرهاي كوه در ارتفاع 550 متري از سطح دشت واقع شده است(شكل )1.

از نظر زمين شناسي مله كوه يا ماله كوه در منطقه زاگرس چين خورده (Zone-Folded) قرار دارد و از سازندهاي آهكي تشكيل شده است.دهانه هاي تقريباً دوقلوي غار مورد مطالعه در پناه صخره ای شيب‌دار با ديدي كاملاً كور قرار گرفته است به همين دليل مأمن بسيار مناسبي در شـرايط اضـطراري جهـت مخفـي شـدن بـوده
است(شكل 2 ). طول دهانه غار حدود 20 متر و ارتفاع آن بين 7تا 1 متر است كه از دهانه تا عمق 10 متري دهانه در اين تالار رفت و آمد را ممكن ميسازد ولي از آن پس تاريكي مطلق بوده و بدون استفاده از نور مصنوعي، امكان پيشروي وجود ندارد. مساحت كلي فضاهاي شناخته شده در غار حدود 4300 متر و طول فضاهاي متصل به هم و شناخته شده مسير فعلي آن حدود 670 متر مي باشد. دسترسي به فضاي داخلي غار كه از چهار تالار نسبتاً بزرگ تشكيل شده بسيار دشـوار اسـت .

تالار ورودي از سه تالار ديگري كوچكتر بوده و توسط دهليزي به تالار دوم كه بزرگترين تالار هم مي باشد متصل است و در درون فضـاي داخلـي غـار چنـد آبچـال كوچک و بزرگ و مملو از آب در تالارهاي دوم، سوم و چهارم ديده ميشود ( شكل3 ).

ستونهاي رسوبي از استالاگميت‌ها ي (چكيده ها ) تا ارتفاع 15 متري قد برافراشته و به استالاگتيت ها ( چكنده ها)  سقف غار اتصال يافته اند (  شكل 4) متاسفانه بر اثر تخريب غارتگران و حفاران غير مجاز آثار باستاني آثار تخريب در جاي تا جاي غار ديده مي شود و حتي  استالاگميت ها و استالاگتيت ها توسط مواد منفجره مورد تخريب قرار گرفته اند(شكل5).

بعضي پديده هاي تاريخي و فرهنگي در چگونگي شكل گيري تشكيلات درون غار بدون تأثير نبوده است به گونه اي كه اشكال بعضي از استالاگميت هـا نتيجـه ي دخالت مصنوعي انسان در آن ها است، به عنوان مثال ظرف سفالين شكسته موجود در تالار دوم روي استالاگميت ها قرار گرفته كه شكل آن ها دقيقاً شبيه كوزه های بزرگ، سالم و مصنوع بشر است، كه به مرور زمان روي آن را لايه اي از رسوبات آهكي پوشانده و قنديل آويزان شده آن شكل نامنظمي به خودگرفته است . در تـالار دوم خمره هاي بزرگ و كوچكي تا ارتفاع 80سانتي متر به طرز خاصي بر روي ستونهاي آهكي و قطر 4 سانتي متر وجود داشته است كه توسط لايـه اي از رسـوبات آهكي پوشيده شده اند(شكل6) از نظر باستان شناسي اين غار به دوره عيلامي يا به اوايل حكومت هخامنشيان و اواخر دوره مادها مربوط مي باشد . بسياري از اشياي تاريخي و ارزشمند اين غار به صورت اتفاقي در سال 1368 كشف شد و از آن به عنوان يكي از 6 گنجينه بزرگ كشف شده در جهان ياد ميكنند . تعداد زيادي اشيا نفيس با قدمت تاريخي فراوان در كاوشهاي غير مجاز غارت شده و در موزه هاي اروپايي مانند لوور و موزه بريتانيا و نيز موزه متروپوليتن نيويورک نگهداري ميشوند. ايـن اشـياء شـامل پيكـره هـا، بشقاب ها و ريتون نفيس هستند. در سال های اخير، برخي از اشياي غارت شده توسط نيروهاي انتظامي و اطلاعاتي كشف شده و در اختيار سازمان ميـراث فرهنگـي، صنايع دستي و گردشگري قرار گرفته اند و در موزه ايران باستان در تهران و نيز در موزه قلعه فلك الافلاك در خرم آباد نگه داري مي شوند. از تعـداد واقعـي اشـيا تاريخي به دست آمده و غارت شده اين غار آمار درستي در دست نمي باشد ولي اهميت و تعداد اشيا به دست آمده از اين غار به حدي زياد مـي باشـد كـه يكـي از
چهار بخش اصلي موزه ملي ايران را به خود اختصاص داده است(شكل7)

شكل 2 :  دهانه ورودي غار كلما كره[ 7و 8 ] .

شكل 3 :  نقشه داخلي غار كلماكره[ 7 ] .

شكل 4: تصاويري از قسمت هاي داخلي غار[ 8 ].

شكل 5: تخريب قسمتهاي داخلي غار توسط غارتگران ميراث فرهنگي[ 8 ] .

شكل : 6 كوزه رسوب گرفته در درون غار مورد مطالعه[ 8 ].

شكل : 7 تعدادي از اشيا به دست آمده غار مورد مطالعه[ 7 ] .

نتيجه گيري و پيشنهادات

غار كلما كره در مله كوه شهرستان پلدختر در اثر فرايندهاي انحلال و كارستي شدن سنگ هاي آهكي زاگرس چين خورده تشكيل شده است. دهانه غار به سمت غرب باز شده و به سوي شرق ادامه مييابد كه در صخرهاي شيبدار با ديدي كاملاً كور قرار گرفته است . طول دهانه غار حدود 20 متر و ارتفاع آن بين 7تا 1 متر است.

از دهانه تا عمق 10 متري دهانه در اين تالار رفت و آمد را ممكن مي سازد ولي از آن پس تاريكي مطلق بوده و بدون استفاده از نور مصنوعي، امكان پيشروي وجود ندارد.

چند چاله كوچك و بزرگ و مملو از آب در تالارهاي دوم، سوم و چهارم غار ديده ميشود. به نظر ميرسد بعضي استالاگميت‌هاي موجود در غار در نتيجه دخالت انسان و به صورت مصنوعي در آن ايجاد شده است . باتوجه به ته نشستهاي رسوبي و آهك فراوان اين غار حاوي استالاگتيت ها (چکنده ها ) و استالاگميت‌ها ( چکیده ها) بزرگ و بسيار زيبا مي باشد .
به منظور شناسايی و بررسي علمي هرچه بيشتر غار پيشنهاد مي شود كه تيمي از غار نوردان ،غارشناسان،زمين شناسان،جغرافي دانان و باستان شناسان به ناحيه مورد مطالعه اعزام گردد تا به مطالعه علمي غار پرداخته و اطلاعات يكدست و مدوني از نحوه تشكيل و سرگذشت غار تهيه گرددهمچنين با توجه به زيبايی و شهرت جهاني منحصر به فرد اين غار مي توان با ايجاد شرايط و بستر هاي لازم جهت گردشگري از اين غار را فراهم نمود و علاوه بر ترويج فرهنگ و تمدن باستاني اين ناحيه از فوايد اقتصاد گردشگري اين غار بهره مند شد .

:نویسندگان

مسعود كياني

زهرا شعباني

محمد رحمتي

معصومه امجدي

ژئوتوريسم غار باستاني كلماكره پلدختر(جنوب غربي لرستان )

دانلود فایل مقاله 

منبع: موسسه گوهرشناسی کیپا