برای دههها، اخترشناسان متوجه وجود ابری بسیار نازک از ذرات غبار در اطراف ماه بودند؛ ابری که همچون سایهای محو، در فضا به دنبال قمر زمین حرکت میکند. این ابر آنقدر رقیق است که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست و تنها از طریق ابزارهای بسیار حساس فضایی شناسایی میشود.
این پدیده مدتها یکی از رازهای حلنشده در مطالعات قمری بود — زیرا برخلاف انتظار، این ابر گرد و غبار در دو سوی ماه به طور یکنواخت پخش نشده است.
اکنون پژوهشی تازه پاسخی علمی برای این راز ارائه داده است. به گزارش Live Science، دانشمندان با استفاده از شبیهسازیهای عددی و دادههای جمعآوریشده از مدارگردهای ماه نشان دادهاند که تفاوت شدید دمایی میان سمت روز و شب ماه، علت اصلی این عدم تقارن است.
بمباران بیوقفه سطح ماه
ماه برخلاف زمین، فاقد جو محافظ است. به همین دلیل، سطح آن پیوسته در معرض برخورد ریزشهابسنگهای بسیار ریز (micrometeorites) قرار دارد که با سرعتهای فوقالعاده بالا به سطح میکوبند. این برخوردها سنگریزهها و غبار سطحی را به اطراف پرتاب میکنند و در نهایت ابری از ذرات معلق پدید میآورند که پیرامون ماه شناور است.
اما بررسیها نشان دادهاند که این ابر در سمت روز ماه — همان بخشی که نور خورشید را دریافت میکند — چگالتر و پرذرهتر از سمت شب است. علت این تفاوت در چیست؟
گرمای خورشید و نقش آن در پرتاب ذرات
به گفتهی پژوهشگران، هنگامی که سطح ماه در معرض نور خورشید قرار میگیرد، دمای آن تا بیش از ۱۲۰ درجهی سانتیگراد افزایش مییابد. در مقابل، دمای سمت تاریک ماه ممکن است تا منفی ۱۷۰ درجه پایین بیاید.
این اختلاف دمای شدید باعث میشود انرژی برخورد ریزشهابسنگها در سمت روز بهمراتب بیشتر باشد و در نتیجه، ذرات غبار در نواحی گرمتر با قدرت بیشتری از سطح جدا شوند.
بیشتر سطح ماه پوشیده از رگولیت است – ترکیبی از گرد و غبار و سنگهای ریز. شهابسنگهایی که ماه را بمباران میکنند، مقداری از رگولیت را بلند میکنند و ابری ایجاد میکنند.
شبیهسازیهای کامپیوتری نشان دادهاند که در برخورد با سطح داغ، ذرات بیشتری از خاک ماه تا ارتفاع بالا پرتاب میشوند و میتوانند در فضا معلق بمانند. به این ترتیب، سمت روز ماه به طور طبیعی غبار بیشتری تولید میکند و ابر اطراف ماه حالتی نامتقارن به خود میگیرد.
بیشتر بخوانید:
روایت یک شهاب سنگ قمری از تاریخچه پنهان ماه
شهاب سنگ ماه
دفتر هماهنگی دفاع سیارهای (PDCO): نگهبان بیوقفه زمین در برابر تهدیدهای فضایی!
کاوشگر چینی با نمونههایی از ماه بازگشت
فراتر از غبار ماه
پژوهشگران میگویند این کشف تنها به ماه محدود نمیشود. اجرام بدون جوّ مانند عطارد یا برخی سیارکها نیز ممکن است به دلیل همین اختلاف دما، ابرهای غیریکدست و نامتقارنی از ذرات غبار در اطراف خود داشته باشند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر محیطهای سطحی در مأموریتهای آیندهی فضایی و طراحی تجهیزات مقاومتر برای فضاپیماها کمک کند.
نتیجهگیری
اکنون میدانیم که ماه، در سکوت و خلأ فضا، پیوسته زیر باران ریزشهابسنگها (micrometeorites) قرار دارد؛ بارانی که چهرهی این قمر را دگرگون میکند و ابری ظریف و همیشهدنبالهدار از غبار را پیرامونش میسازد — ابری که با چشم انسان دیده نمیشود، اما نقش مهمی در درک محیط فضایی اطراف ماه دارد. راز شکل نامتقارن این غبار در داغی روز و سرمای شب این قمر نهفته است.
تصویری از سطح ماه و دهانه های برخوردی آن
نظرات کاربران