طبقه بندی گوهرها بر اساس مسایل و فاکتورهای مختلفی از قبیل رنگ، دسته شیمیایی، فرمول شیمیایی( Species (گونه ها)و Variety (تنوع))، گروه کانی، منشا (ارگانیک)، شکل کریستالی و…انجام میگردد.
نکته: گوهرها به طور کلی 2 دسته طبیعی و آزمایشگاهی هستند، نوع طبیعی که شامل گوهرهای با منشا کانی و غیر کانی است که از طبیعت استخراج میشوند. ولی نوع آزمایشگاهی آن دو نوع است که عبارت اند از:
نوع Synthetic: این دسته گوهرهایی هستند که از روی نوع طبیعی خود ساخته شده اند که تمامی فاکتورهای شیمیایی و فیزیکی نوع طبیعی خود را دارند مانند: یاقوت های طبیعی
نوع Man made : این دسته گوهرها نمونه طبیعی نداشته و کلا ساخته دست بشر هستند مانند: مویزانایت، کیوبیک زیرکونیا، YAG، GGG و…
طبقه بندی شیمیایی گوهرها و کانیها
گوهرها می توانند بر اساس ترکیب شیمایی شان طبقه بندی شوند.
| رده | توضیحات |
| رده 1: عناصر خالص | فلزات، آلیاژها، شبه فلزات و غیر فلزات |
| رده 2: سولفیدها | گوگرد یون اصلی می باشد: شامل تلوریدها و آرنیدها |
| رده 3: هالیت ها | عناصر هالوژن یونهای اصلی می باشند، شامل فلوئور، کلر و بور |
| رده 4: اکسیدها | اکسیژن یون اصلی می باشد، شامل هیدروکسیدهایی که دارای رادیکالهای هیدروکسیل (OH) فعال هستند |
| رده a5: کربنات ها | رادیکال کربنات (CO3) یون اصلی می باشد |
| رده b5: بورات ها | رادیکال بورات (BO3) و گروه های بورات یونهای اصلی می باشند |
| رده a6: تنگستاتیت ها | WO4 آنیون اصلی است |
| رده b6: سولفات ها | رادیکال سولفات (SO4) آنیون اصلی است |
| رده 7: فسفات ها | PO4 آنیون اصلی است |
| رده 8: سیلیکات ها | آنیون های گروه سیلیکات همراه با دیگر عناصر می باشند: شامل SiO2 |
رده 1: گوهرهای گروه عناصر خالص
| رده 1 | عناصر خالص |
| الماس | کربن (C) |
الماس
رده 2: گوهرهای گروه سولفیدها
| رده 2 | سولفیدها |
| مارکازیت | FeS2 |
| پیریت | FeS2 |
| اسفالریت | ZnS |
پیریت
رده 3: گروه هالیدها برای گوهرها
| رده 3 | هالیدها |
| فلوریت | CaF2 |
فلوریت
رده 4: گوهرهای گروه اکسیدها
| رده 4 | اکسیدها |
| آناتاز (روتیل) | TiO2 |
| بروکیت | TiO2 |
| کریزوبریل | BeAl2O4 |
| کروندوم | Al2O3 |
| هماتیت | Fe2O3 |
| اپال | SiO2nH2O |
| کوارتز | SiO2 |
| اسپینل | MgAl2O4 |
اپال
رده a5: گوهرهای گروه کربنات ها
| رده a5 | کربنات ها |
| آراگونیت | CaCO3 |
| آزوریت | Cu3(OH/CO3)2 |
| کلسیت | CaCO3 |
| سروزیت | PbCO3 |
| مالاکیت | Cu2(OH)2CO3 |
| رودوکروزیت | MnCO3 |
| اسمیت زونیت | ZnCO3 |
آراگونیت
رده b5: گوهرهای گروه بورات ها
| رده b5 | بورات ها |
| هامبورژیت | Be2(OH/BO3) |
| سین هالیت | MgAl(BO4) |
| اولکسیت | NaCaB5O9.8H2O |
سین هالیت
رده a6: گوهرهای گروه تنگستاتیت ها
| رده a6 | تنگستاتیت ها |
| شیلیت | Ca(WO4) |
شیلیت
رده a6: گوهرهای گروه سولفات ها
| رده b6 | سولفات ها |
| باریت | Ba(SO4) |
باریت
رده 7: گوهرهای گروه فسفات ها
| رده 7 | فسفات ها |
| آمبلیگونیت | LiAl(F,OH/PO4) |
| آپاتیت | Ca5(F/PO4)2 |
| برازیلیانیت | NaAl3(OH2/PO4)2 |
| فیروزه | CuAl6((OH2)PO4)44H2O |
فیروزه
رده 8: گوهرهای گروه سیلیکات ها
| رده 8 | سیلیکات ها |
| آندالوزیت | Al2SiO5 |
| بریل | Be3Al2(SiO3)6 |
| آیولایت (کوردیوریت) | Mg2Al4Si5O18 |
| گارنت | X3Y2Si3O12 (X = Mg, Fe or Ca) (Y = Al else Fe3+ or Cr) |
| ژادئیت | NaAlSi2O6 |
| نفریت | Ca2(Mg,Fe)5(Si4O11)2 |
| توپاز | Al2SiO4(F,OH)2 |
| تورمالین | (Na+, Ca2+)(Li+, Mg2+, Al3+). (Al3+, Fe3+, Mn3+)6(BO3)3 (Si6O18) (OH)4 |
| پریدوت (اولیوین) | Mg2SiO4, Fe2SiO4 |
| زیرکن | Zr(SiO4) |
گارنت
طبقه بندی بر اساس ساختار شکل گوهرها
این دسته شامل گوهرهای کریستالی و غیر کریستالی یا آمورف میباشد:
نوع کریستالین : کانی های طبیعی ، نوع آزمایشگاهی (Synthetic و Man made)، سنگهای طبیعی
مثال ها: کانی های طبیعی ( کوارتز، کراندوم، زمرد و…) ، آزمایشگاهی ( زمرد طبیعی، یاقوت طبیعی، GGG، YAG و…) ، سنگها( لاجورد، فیروزه و…)
نوع غیر کریستالین یا آمورف: گوهرهای ارگانیک، کانی ها، مواد شیمیایی (مواد پلیمری یا پلاستیکی)
مثال ها: گوهرهای ارگانیک (مروارید، کهربا، مرجان و…)، کانی ها (اپال، اپسیدین و…) مواد ( پلاستیک های رنگی، فیروزه های ژیلسون و…).
ساختمان گوهرها
: Crystalline کوارتز، الماس، کراندوم
Microcrystalline: نفریت و جید
Cryptocrystalline: کلسدونی ، عقیق
Semi-crystalline: مرجان ، صدف
Amorphous: شیشه ، کهربا ، پلاستیک
تقسیم بندی سنگها بر اساس فرمول شیمیایی:
- Silicate: Peridote, Garnet, Quartz, Topaz, Emerald
- Oxide: Corundum, Spinel, Chrysoberyl
- Phosphate: Turquoise
- Carbonate: Calcite
نکته: به دلیل اینکه الماس یک کانی تک عنصری است (Native element) است جزء این تقسیم بندی قرار نمی گیرد.
طبقه بندی بر اساس فرمول شیمیایی مشترک و کانی هم خانواده
این مهم ترین طبقه بندی بین گوهرها است و همه گوهرشناسان بر اساس این نوع طبقه بندی گوهرها را تفکیک میکنند چون در این طبقه بندی گوهرها در فاکتورهای فیزیکی و شیمیایی و اپتیکی مشترک هستند.
Species: سنگهای که دارای ساختار و فرمول شیمیایی یکسان بوده ولی از نظر ظاهر متفاوت می باشد. مانند خانواده بریل ( رنگ سبز: زمرد، آبی: آکوامارین، صورتی: مورگانایت، قرمز: بیکسبایت و…)
Variety: زیر مجموعه های Species را گویند. و برحسب رنگ و Transparency تقسیم بندی می شوند. مانند: روبی و سافیر که زیر مجموعه خانواده کراندوم هستند.
Group: سنگهای که دارای ساختار یکسان بوده ولی بخشی از فرمول شیمیایی آنها متفاوت می باشد. مانند گروه گارنت ها یا گروه تورمالین ها
Sery: چنانچه 2 زیر مجموعه یک گروه با هم مخلوط شوند را سری گویند.
مانند
Pyrope + Almandine= Rhodolite
یا
Pyrope + Spessartite = Malaya
خیلی جالب بود سپاس
خواهش می کنم