در گوهرشناسی و زمینشناسی، اینکلوژن (Inclusion) به ناخالصی ها و مواد خارجی (گاز، مایع، جامد یا ترکیبی از آنها) که درون یک کانی یا گوهر در حین تشکیل یا پس از آن به دام افتادهاند، اطلاق میشود. اینکلوژنها مانند “آثار انگشت طبیعی” یا “گزارشگران تاریخچه زمینشناسی” نمونه هستند.
این کریستال آپاتیت گرد رنگ های تداخلی را بین قطب های متقاطع در یک اسپینل برمه ای نشان می دهد
۱. در گوهرشناسی (Gemology)
در گوهرشناسی، اینکلوژنها نقش حیاتی در شناسایی، ارزشگذاری و تعیین منشاء گوهرها دارند.
انواع اینکلوژن در گوهرها:
· جامدات: کانیهای دیگر (مثلاً روتایل سوزنی در سافایر یا کوارتز، زیرکون در یاقوت )، کریستالهای نمک، یا ذرات سایر سنگها.
· مایعات: حبابهای آب، نفت یا سایر مایعات (معمولاً در زمرد دیده میشود).
· گازها: حبابهای گاز (اغلب CO₂ یا N₂).
· ترکیبی: حبابهای دو یا سه فازی (جامد-مایع-گاز).
· شکستگیهای بهسازی شده: شکستگیهایی که با روغن، رزین یا شیشه پر شدهاند (معمول در زمرد و یاقوت).
این کوارتز دارای اینکلوژن های نفت می باشد
اهمیت در گوهرشناسی:
· شناسایی و تشخیص اصالت: الگوهای خاص اینکلوژنها مانند “اثر انگشت” یک گوهر هستند. به کمک میکروسکوپ، میتوان گوهرهای طبیعی را از سنتتیک (آزمایشگاهی) یا بهسازی شده تشخیص داد. مثلاً اینکلوژنهای روتیل سوزنی در سافایر طبیعی دیده میشود.
· تعیین منشاء جغرافیایی: برخی اینکلوژنها مختص معادن خاصی هستند. مثلاً زمردهای کلمبیایی اغلب حاوی اینکلوژنهای سهفازی (نمک، آب و حباب گاز) هستند.
اینکلوژن با الگوی “tiger stripes”(راه راه ببری) در آمیتیست برزیل
· تأثیر بر ارزش: به طور کلی، اینکلوژنهای زیاد که با چشم غیرمسلح دیده شوند، از شفافیت و درخشش گوهر کاسته و ارزش آن را کاهش میدهند. با این حال، برخی اینکلوژنها مانند روتیل سوزنی که اثر آستریسم (ستاره) یا چاتویانسی (اثر چشم گربه) ایجاد میکنند، بر ارزش گوهر میافزایند.
اینکلوژن های شبیه باران در زمرد با پدیده چاتویانسی
· اثبات عدم بهسازی: وجود اینکلوژنهای طبیعی، می تواند نشانهای از عدم بهسازی سنگین باشد.
اینکلوژن دولومیت در کوارتز
۲. در زمینشناسی (Geology)
در زمینشناسی، اینکلوژنها پنجرهای به گذشته زمین و شرایط تشکیل کانیها و سنگها هستند. مطالعه آنها اینکلوژنشناسی (Inclusion Petrology) نام دارد.
حشره ای به دام افتاده در گوهر کهربا
انواع مهم در زمینشناسی:
· اینکلوژنهای سیال (Fluid Inclusions): حبابهای میکروسکوپی از مایعات و گازهای محبوس شده در کانیها. این ها نمونههایی از سیالات سازنده (Formation Fluids) هستند.· اینکلوژنهای جامد (Solid Inclusions): ذرات یا بلورهای کانیهای دیگر که در کانی میزبان گیر افتادهاند. مثلاً الماسها اغلب حاوی اینکلوژنهای ریز کانیهای گوشته فوقانی زمین (مثل رینگ وودیت) هستند.
· اینکلوژنهای مذاب (Melt Inclusions): ذرات ریز ماگمای به دام افتاده در بلورهای آتشفشانی. مانند کپسولهای زمان از ترکیب ماگمای اولیه.
بیشتر بخوانید:
فتومیکروگرافی سنگ های قیمتی و عکاسی از اینکلوژن ها
اینکلوژنهای شگفت انگیز در کوارتز
اینکلوژن ها پنجرهای به اعماق گوهرها
اینکلوژن دوفازی و زونینگ رنگ در فلئوریت
اینکلوژن های گارنت در الماس طبیعی
اهمیت در زمینشناسی:
· ترموبارومتری (Thermobarometry): با تحلیل اینکلوژنهای سیال و مذاب میتوان دما، فشار و عمق تشکیل کانی یا سنگ را محاسبه کرد.
· ترکیب سیالات باستانی: اینکلوژنهای سیال، ترکیب شیمیایی و isotopic سیالاتی را که میلیونها سال پیش در پوسته زمین جریان داشتهاند، حفظ میکنند.
· درک فرآیندهای زمینشناسی: به درک چگونگی تشکیل کانسارهای معدنی، ماگماتیسم و دگرگونی کمک میکنند.
اینکلوژن های سیاه رنگ در یک کوارتز دودی
· ردیابی منشاء سنگها: مثلاً اینکلوژنهای موجود در الماس، اطلاعات مستقیمی از ترکیب گوشته زمین در اعماق ۱۵۰ تا ۷۰۰ کیلومتری ارائه میدهند.
جمعبندی تفاوت کاربرد:
به طور خلاصه، اینکلوژن در هر دو حوزه به ماده به دام افتاده درون یک کانی اشاره دارد، اما در گوهرشناسی بیشتر بر شناسایی و زیبایی و در زمینشناسی بر استخراج اطلاعات علمی درباره تاریخچه زمین متمرکز است.
نمایی از اینکلوژن های کشیده شده در یک الماس تراش خورده
نظرات کاربران